تبلیغات
کلبه رندان مست - باربد جهرمی, آهنگساز بزرگ ایران زمین

باربد جهرمی, آهنگساز بزرگ ایران زمین

نویسنده :وحید
تاریخ:پنجشنبه 29 اردیبهشت 1390-05:26 ب.ظ

«باربُد» یا «باربَد» از موسیقی‌دانان و نوازنده‌گان به‌نام و از بزرگ‌ترین آهنگ‌سازان دوران ساسانی، در عهد پادشاهی «خسروپرویز» بود که بسیاری از لحن‌ها و نواهای موسیقی را که هنوز بعضی از آن‌ها با همان نام در ردیف دستگاه‌های موسیقی کنونی ما باقی مانده است از ساخته‌ها و پرداخته‌های او می‌دانند، و بعضی اختراع «مقامات» را به او نسبت می‌دهند.

درباره‌ی زندگی این هنرمند اطلاعات اندک و افسانه‌آمیزی در کتاب‌های فارسی و عربی آمده است. منابع کهن‌تر او را اهل مرو دانسته‌اند، ولی منابع تازه‌تر زادگاه او را جهرم یاد کرده‌اند.

باربد از «بار» به مفهوم اجازه و «بَد» به معنی صاحب، خدایگان و فرمانده تشکیل شده که روی هم رفته به کسی گفته می‌شود که اجازه همیشگی برای باریافتن دارد.

باربد از خوانندگان ممتاز و از استادان نوازنده بربط بود، از همین رو «شفیعی کدکنی» با اشاره به ارتباط بین باربد و بربط، پسندیده‌تر می‌داند که آن دو از یک ریشه دانسته شوند.

باربد در دستگاه خسروپرویز تا آن‌جا قدرت و مرتبت داشت و به شاه نزدیک بود که هر کس از بزرگان مطلب یا حاجتی داشت که جرات اظهار آن را به شاه نداشت، توسط او به شاه عرض می‌شد. داستان رساندن خبر مرگ «شبدیز» (اسب سیاه مورد توجه خسروپرویز) نمونه‌ای از تقرب باربد به پادشاه و اهمیت موسیقی ایران در رساندن حالات مختلف است؛ این داستان چنین بیان شده است:

خسروپرویز، شبدیز را از میان اسبان خود بیشتر دوست می‌داشت و گفته بود هر کس خبر مرگ او را بدهد کشته خواهد شد. پس از مرگ شبدیز کسی را یارای آن نبود که این خبر را به خسرو بدهد و او را از مرگ شبدیز آگاه سازد. رییس دواب پادشاه به باربد متوسل می‌شود و از او می‌خواهد که به وسیله‌ی لحن‌ها و نغمه‌های موسیقی این خبر را به خسرو برساند. نوشته‌اند که باربد آهنگی می‌سازد که پادشاه پس از شنیدن آن فریاد برمی‌آورد که «شبدیز مرد.» باربد پاسخ می‌دهد که «آری.» بدین وسیله شاه از عهدی که کرده بود باز می‌گردد و رییس دواب از نگرانی فارغ می‌شود.»

این داستان گذشته از رساندن مقام باربد نزد خسروپرویز و استادی و مهارت و تاثیر آهنگ‌های او، بیان‌گر این مطلب است که موسیقی ایران باید خیلی قوی و پیشرفته بوده باشد تا بتواند حالت‌های گوناگون از غم، شادی، خشم، نفرت، کینه و انواع عواطف و احساسات را برساند و موسیقی‌دان با نغمه و آهنگ منظور خود را به شنونده بفهماند، و او را تحت تاثیر احساس درونی خود قرار دهد.

پیش از ورود باربد در دستگاه خسروپرویز، مقام «سرکش» از «رامشگران» بالاتر بود و سمت نوازندگی مخصوص شاه را داشت، هم‌چنین بر دیگر موسیقی‌دانان درباری مقدم بود. پس از آن که باربد به دربار راه یافت و مورد توجه خسروپرویز قرار گرفت، سرکش به رقابت با او برخاست. داستان رقابت سرکش با باربد در شاهنامه «ثعالبی» آمده است و خلاصه آن چنین است:

سرکش که در پذیرایی‌های خصوصی خسروپرویز ریاست نوازندگان را به عهده داشت، شنید نوازنده‌ای جوان و چیره‌دست از اهل مرو که با ساز و آواز خود شنوندگان را تحت تاثیر قرار می‌دهد قصد دارد خود را به شاه معرفی کند. سرکش کوشید تا مانع راه یافتن او به دربار شود. به دربان‌ها و دیگر محافظین و نزدیکان و کارکنان خصوصی دربار رشوه‌ها داد تا او را از نزدیک شدن به دربار و معرفی به شاه مانع شوند. باربد که از قضایا اطلاع یافته بود، دربان باغی را که خسرو برای تفریح به آن‌جا می‌رفت، با پرداخت رشوه راضی کرد تا بتواند هر وقت شاه به باغ می‌رود او نیز به باغ رفته در کناری خود را مخفی کند. چون خسروپرویز در باغ به تفریح و نشاط مشغول شد، باربد که لباسی سبز بر تن کرده بود با ساز خود به درون باغ رفت و نزدیک تخت خسرو بر بالای درخت سروی پنهان شد.

هنگامی که خسرو جام می را بلند کرد، باربد به نواختن آوازی لطیف پرداخت به نام «یزدان آفرید»؛ پرویز شاد شد و نام نوازنده را پرسید. اما او را نیافتند، چون خسرو جام دوم را بلند کرد، باربد دیگر بار نواختن و خواندن گرفت و «پرتو فرخار» را نواخت. پرویز با شگفتی فریاد برآورد، چه آوازی که تمام اعضای بدن می‌خواهد برای شنیدن آن گوش شود. دیگر بار دستور داده نوازنده و خواننده را بیابند؛ ولی اثری از او به دست نیامد. پرویز جام سومین را بلند کرد، این بار باربد آهنگ «سبز اندر سبز» را نواخت و همه حضار در حیرت شدند. پادشاه از جای برخاست و گفت بی‌شک فرشته است که خداوند برای شادی ما فرستاده و از خواننده خواهش کرد خود را نشان دهد. باربد از درخت پایین آمد و بر خاک افتاد. پادشاه علت پنهان شدنش را پرسید و از آن پس او را به ریاست نوازندگان برگزید.»

باربد برای هر روز از هفته آهنگی ساخته بود که آن‌ را «هفت خسروانی» می‌نامیدند و این آهنگ‌های هفت‌گانه در کتب تاریخی و موسیقی اسلامی به نام «طرق الملوکیه» مشهور است. هم‌چنین برای هر روز از سی روز ماه، لحنی ساخته بود که به نام «سی لحن باربد» معروف است؛ همین‌طور برای سیصد و شصت روز از سال اوستایی سیصد و شصت لحن ساخته بود و هر روز یکی را اجرا می‌کرد.

حکیم نظامی گنجوی در داستان خسرو و شیرین این سی لحن را بدین ترتیب برشمرده است:

در آمد باربد چون بلبل مست              گرفته بربطی چون آب در دست

ز صد دستان که او را بود در ساز         گزیده کرد سی لحن خوش آواز

ز بی‌لحنی بدان سی لحن چون نوش    گهی دل دادی و گه بستدی هوش

به بربط چون سر زخمه در آورد            ز رود خشک بانک تر در آورد

چو باد از گنج باد آورد راندی                ز هر بادی لبش گنجی فشاندی

چو گنج گاو را کردی نواسنج              برافشاندی زمین هم گاو و هم گنج

ز گنج سوخته چون ساختی راه                     ز گرمی سوختی صد گنج را آه

چو شادُروان مروارید گفتی                 لبش گفتی که مروارید سفتی

چو تخت طاقدیسی ساز کردی             بهشت از طاقها در باز کردی

چو ناقوسی و اورنگی زدی ساز                شدی اورنگ چون ناقوس از آواز

چو قند از حقه کاوس دادی               شکر کالای او را بوس دادی

چون لحن ماه بر کوهان گشادی                زبانش ماه بر کوهان نهادی

چو برگفتی نوای مشک دانه              ختن گشتی ز بوی مشک خانه

چو زد ز آرایش خورشید راهی               در آرایش بدی خورشید ماهی

چو گفتی نیم‌روز مجلس افروز              خرد بیخود بدی تا نیمه روز

چو بانگ سبز در سبزش شنیدی         ز باغ زرد سبزه بر دمیدی

چو قفل رومی آوردی در آهنگ             گشادی قفل گنج از روم و از زنگ

چو بر دستان سروستان گرشتی          صبا سالی به سروستان نگشتی

و گر سرو سهی را ساز دادی             سهی سروش به خون خط باز دادی

چو نوشین باده را در پرده بستی          خمار باده نوشین شکستی

چو کردی رامش جان را روانه               ز رامش جان فدا کردی زمانه

چو در پرده کشیدی ناز نوروز               به نوروزی نشستی دولت آن روز

چو بر مشگویه کردی مشگ مالی        همه مشگو شدی پرمشک حالی

چو نو کردی نوای مهرگانی                 ببردی هوش خلق از مهربانی

چو بر مروای نیک انداختی فال           همه نیک آمدی مروای آن سال

چو در شب بر گرفتی راه شبدیز            شدندی جمله آفاق شب خیز

چو بر دستان شب فرخ کشیدی           از آن فرخندهتر شب کس ندیدی

چو یارش رای فرخ روز گشتی              زمانه فرخ و فیروز گشتی

چو کردی غنچه کبک دری تیز              ببردی غنچه کبک دلاویز

چو بر نخجیرگان تدبیر کردی                بسی چون زهره را نخجیر کردی

چو زخمه راندی از کین سیاووش         پر از خون سیاووشان شدی گوش

چو کردی کین ایرج را سرآغاز              جهان را کین ایرج نو شدی باز

چو کردی باغ شیرین را شکربار              درخت تلخ را شیرین شدی بار

هم‌چنین این لحن‌ها در فرهنگ دهخدا به قرار زیر آمده است، هر چند از این فهرست، سه لحن «آیین جمشید»، «راح روح»، و «نوبهاری» در شعر نظامی نیست و به جای آن‌ها «ساز نوروز»، «غنچه‏ی کبک دری»، «فرخ روز»، و «کی‌خسروی» آمده است. البته برخی بر این گمان هستند که «راح روح» عربی شده‌ی همان «رامش جان» است؛ و هم‌چنین از دو آهنگ «یزدان آفرید» و «پرتو فرخار» یاد شده که گویا جزو سی لحن نیستند.

١) آرایش خورشید/آرایش جهان  ٢) آیین جمشید  ٣) اورنگی  ۴) باغ شیرین  ۵) تخت تاقدیس

۶) حقه‏ی کاووس  ٧) راح روح  ٨) رامش‌جان  ٩) سبز در سبز  ١٠) سروستان

١١) سرو سهی  ١٢) شادُروان مروارید  ١٣) شبدیز  ١۴) شب فرخ/فرخ شب  ١۵) قفل رومی

١۶) گنج بادآورد   ١٧) گنج گاو /گنج کاووس  ١٨) گنج سوخته  ١٩) کین ایرج  ٢٠) کین سیاووش

٢١) ماه بر کوهان  ٢٢) مشک و دانه  ٢٣) مروای نیک  ٢۴) مشک مالی  ٢۵) مهربانی/مهرگانی

٢۶) ناقوسی   ٢٧) نوبهاری  ٢٨) نوشین باده  ٢٩) نیم روز  ٣٠) نخجیرگانی

 

*گرفته شده از سایت جهرم نیوز*




داغ کن - کلوب دات کام
گفتار نیک() 
std testing near me
سه شنبه 26 اردیبهشت 1396 04:19 ق.ظ
بسیار قلب از خود نوشتن در حالی که صدایی دلنشین ابتدا آیا نه نشستن درست با من پس از برخی
از زمان. جایی درون جملات شما
در واقع قادر به من مؤمن متاسفانه فقط برای بسیار در
حالی که کوتاه. من با این حال مشکل خود را با فراز در مفروضات و
شما خواهد را سادگی به پر کسانی که شکاف.
که شما که می توانید انجام من
می بدون شک تا پایان مجذوب.
Remona
دوشنبه 25 اردیبهشت 1396 01:34 ق.ظ
Hi, yes this article is actually nice and I have learned lot of things from it about blogging.
thanks.
manicure
سه شنبه 22 فروردین 1396 10:48 ق.ظ
Awesome things here. I'm very glad to see your post. Thank you a lot
and I'm looking ahead to contact you. Will you please drop me a mail?
مهیار
سه شنبه 15 تیر 1395 01:34 ق.ظ
با سلام میخواستم بدونم چه اتفاقی برا آهنگ ها دوره ساسانی افتاده استاد سعید نفیسی۱۶۸ مورد از آن ذکر کردند چند مورد از آن به دست ما رسیده
مازیار
سه شنبه 26 دی 1391 11:10 ب.ظ
سلام
پستت عالیه،اصلا مگه میشه درمورد باربَد باشه و بد باشه
خوشحال میشیم به ما هم سربزنید
منتظرتون هستیم
آدم زمینی
شنبه 14 خرداد 1390 01:24 ب.ظ
با اجازه من شما رو لینک میکنم تابتونم همیشه به وبتون سر بزنم
پاسخ وحید : مشكلی نیست !
آدم زمینی
شنبه 14 خرداد 1390 01:23 ب.ظ
خیلی جالبه . از شما برای مطالب جالبی که گذاشتید ممنونم .
اگه مایل بودید به من هم سری بزنید
پاسخ وحید : ممنون از لطفتون !
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر




Admin Logo
themebox Logo